Meta davası: Instagram’ın temel özellikleri yargıda.

California ve 28 eyaletin Meta’ya açtığı çok taraflı davanın duruşması 18 Ağustos’ta Oakland’da başladı.

Instagram ve Facebook’un bugün bildiğimiz hâli değişebilir. Eyaletler kazanırsa akışın sonunda “bitti” ekranını gerçekten görebilir, Reels videolarını elle başlatmak zorunda kalabilir, Hikâyeler 24 saat sonra kaybolmayabilir ve güzellik filtreleri kısıtlanabilir. Algoritmanın sizin yerinize seçim yapma gücü de azaltılabilir.

Hangi özellikler masada

• Sonsuz kaydırma (bitmeyen akış) — kullanıcıyı durmadan aşağı kaydırmaya teşvik ediyor.

• Otomatik oynatma — videolar kendiliğinden başlıyor, izleme süresini uzatıyor.

• Hikâyeler — 24 saatte kaybolan içerik yapısı sorgulanıyor.

• Güzellik filtreleri — yüz ve beden algısını değiştiren efektler sınırlanabilir.

• Anlık bildirimler — uygulamaya dönüşü tetikleyen uyarılar.

• Görünür “beğeniler” — sosyal karşılaştırmayı artırdığı gerekçesiyle masada.

• Algoritma ağırlıklı akış — içerik sırasını kullanıcı geçmişine göre belirleyen sistemler yeniden tasarlanabilir.

“Çek, tut, hasat et, gizle.” — Megan O’Neill, California Başsavcı Yardımcısı

İddialar ve olası yaptırımlar

Eyaletler, Meta’nın Facebook ve Instagram’ı çocukların daha düşük dürtü kontrolünü ve ödüle aşırı duyarlılığını suistimal edecek şekilde tasarladığını öne sürüyor. Ayrıca ebeveyn onayı olmadan 13 yaş altından kişisel bilgi toplamakla suçluyorlar. COPPA (Çocukların Çevrimiçi Gizliliğini Koruma Yasası) 13 yaşın altındaki kullanıcıların verisi için ebeveyn rızası şartı getiriyor.

Savcılar yalnız tazminat istemiyor; zorlayıcı düzenlemeler de talep ediyor. Bu, sonsuz kaydırma, otomatik oynatma, algoritma ağırlıklı akış, güzellik filtreleri ve Hikâyeler gibi özelliklerin kaldırılması ya da kökten yeniden tasarlanması anlamına gelebilir. Farklı yaş grupları ve ülkeler için ayrı uygulama sürümleri işletmek pahalı ve karmaşık olacağından, değişikliklerin yetişkin hesapları da dahil olmak üzere herkese yansıma ihtimali konuşuluyor. Diğer büyük platformlar da benzer davalarla karşılaşabileceklerini düşünürlerse aynı yolu izleyebilir.

Meta ne diyor? Para riski ne kadar

Meta suçlamaları reddediyor. Şirket sözcüsü Liza Crenshaw, eyaletlerin “gerçeklerden veya hukuktan ziyade aşırı bir ödeme peşinde koştuğunu” savundu. Meta, potansiyel tazminatın yaklaşık 1,4 trilyon dolara çıkabileceği uyarısını yaptı; eyalet avukatları ise yaklaşık 200 milyar doların daha gerçekçi bir tahmin olduğunu söyledi. Büyük rakam, Meta’nın piyasa değerine yaklaşırken, küçük tahmin bile şirketin yıllık gelirini zorlayacak ölçekte.

Meta’nın avukatı Paul Schmidt, insanların sosyal medyayla zorlanabildiğini kabul ettiklerini ve buna yardımcı olmak için araçlar geliştirdiklerini belirtti. Şirket, 13 yaş altının hesap açmasına izin vermediklerini ve küçük yaştaki kullanıcılara ait 1 milyonun üzerinde hesabı devre dışı bıraktıklarını da mahkemeye sundu.

Tanık kürsüsünde neler anlatıldı

Eyaletler, şirketin mevcut önlemlerinin yetersiz olduğunu bildiğini ve çalışanlar uyardığında harekete geçmediğini göstermek istiyor. En görünür tanıklardan biri, 2009–2021 arasında iki ayrı dönemde Meta’da güvenlik mühendisi olarak çalışan Arturo Béjar.

Béjar, konunun kendisi için kişisel hâle geldiğini söyledi. Anlatımına göre, ergenlik çağındaki kızı Instagram’da istenmeyen cinsel yaklaşımlara, çıplak içeriklere ve kadın düşmanı hakaretlere maruz kaldı; şikâyet araçları ise ya işe yaramadı ya da bulunamadı. Şirketin çocuk güvenliği yaklaşımını “sorma, söyleme” stratejisi olarak niteledi.