Şimdi yapılamaz denilen 70’ler filmleri: 10 örnek.

Bu filmler, seyirciden açık uçlu, rahatsız edici ve yer yer ahlaki bakımdan konforsuz okumalar talep ediyor; stüdyolar ise artık böyle projelerden kolayca geri adım atıyor.

1) Deliverance

John Boorman imzalı macera, şehirden gelen dört adamın bir nehirden kanoyla indiği yolculuğu, doğanın rastlantısal şiddeti ve vahşetiyle yüzleşmeye çeviriyor.

Rabun County, Georgia’daki tehlikeli set çekimleri, oyuncuların riskli sahneleri dublör kullanmadan bizzat üstlenmesi ve ünlü cinsel saldırı sahnesi, bugün bir stüdyo için aşılması güç eşikler.

Yavaş temposu, kasvetli tonu ve duygusal olarak muğlak finali, “kolay hazmedilir” olmayan bu filmin günümüz ana akımında yapılmasını daha da zorlaştırır.

2) The French Connection

William Friedkin’in suç gerilimi, merkezine sevimsiz bir karakteri —“Popeye” Doyle’u— koyarak polis teşkilatındaki ırkçılığı ve şiddeti çıplak bir dille gösteriyor.

Gene Hackman’ın rahatsız edici ölçüde sempatik olmayan performansı, kuralsız takipler ve belirsiz, ürpertici final, modern stüdyo sinemasının çekineceği unsurlar.

Belgesel hissi veren sert çekim tarzı ve türü tanımlayan meşhur araba kovalamacası, filmin sınırları zorlayan tehlikeli yapısını tamamlıyor.

3) National Lampoon’s Animal House

John Landis’in 1978 çıkışlı “pis mizah” komedisi, Delta Tau Chi kardeşliğinin taşkınlığını bir kutlama gibi sunuyor; içki, toga partileri ve sonuçlara aldırmayan bir vurdumduymazlık filme yayılıyor.

Yetersiz rıza ve yaş tartışmalarını tetikleyen bir alt öykü, bugün bir stüdyo toplantısında ilk turu geçemez; o dönemde bile yapımcılar filmin “dağınık” doğasını anlamakta zorlandı.

Bugün birçok gençlik komedisi yapısı ondan esinlense de, aynı ölçüde sınır tanımaz anların masa başında elenmesi kuvvetle muhtemel.

4) Taxi Driver

Martin Scorsese’nin karanlık karakter incelemesi, Vietnam gazisi Travis Bickle’ın uykusuz gecelerle deliliğe kayan yolculuğunu, New York’un çürümesiyle iç içe anlatıyor.

Çocuk fuhuşu odağındaki unsurlar, kanlı bir zirve ve medyanın Bickle’ı aklayıp yüceltmesiyle gelen ironik final, seyirciden net bir ahlaki çerçeve bekleyen bugüne ters düşer.

Paul Schrader’ın yazdığı hikâye, baş karakterin kahramanlığına kuşku düşüren bir mesafeyi koruyor; bu da büyük stüdyo onayını bugün zorlaştırır.

5) Sorcerer

Friedkin’in bir diğer filmi olan ve Georges Arnaud’nun romanından uyarlanan bu amansız gerilime stüdyolar baştan tam destek verdi; ama yapımda her şey ters gitti, bütçe hızla büyüdü.

Uzak lokasyonlar; ekipte sıtma, dizanteri ve kangren; kontrolden çıkıp dublörleri yaralayan patlamalar; yağmur altında çökmekte olan köprü sahnesinin bir milyon dolarlık setinin kuraklık yüzünden başka yerde yeniden inşası… Hepsi filme sinen çıplak bir tehlike duygusu yarattı.

Sonuçta ortaya çıkan cehennemî enerji başyapıtı besledi, ama benzer bir kumarı bugün büyük bir stüdyonun tekrar oynaması beklenmez.

6) Apocalypse Now

Francis Ford Coppola, Vietnam Savaşı’nın halüsinatif kabusunu stüdyolar reddedince cebinden finanse etti; Filipinler’deki set ise efsanevi bir badireye dönüştü.

Martin Sheen kalp krizi geçirdi; Olga Tayfunu büyük setleri yerle bir etti ve Coppola’yı ölümle burun buruna getirdi; orman setlerinin yapımı sırasında bir işçi hayatını kaybetti; yönetmen susuzluk ve yetersiz beslenmeyle boğuştu.

Yapım sürecinin çıplak deliliğini kaydeden “Hearts of Darkness” belgeseli, stüdyoların bugün, kontrolün tümüyle yönetmene bırakıldığı böyle karmaşık bir projeye mesafeli duracağını hatırlatıyor.

7) A Clockwork Orange

Stanley Kubrick’in Anthony Burgess uyarlaması, gençlerin “ultra-şiddet”ine karşı devletin ruh kıran “ıslahını” soğuk bir zarafetle resmediyor; Malcolm McDowell’ın Alex’i hem büyüleyici hem de sapkınca şiddet dolu.

Britanya bulvar basını filmi taklit suçlarla ilişkilendirdi; Kubrick ve ailesine ölüm tehditleri geldi; yönetmen 1973’te filmi Britanya’da gösterimden bizzat çekti ve yasak, 1999’daki ölümüne kadar sürdü.

X derecesi, uzun bir cinsel saldırı bölümü ve suç ile devlet kontrolünü aynı anda hedef alan taşlama, büyük stüdyolar için bugün de “ticari zehir” etiketi taşır.

8) Straw Dogs

Sam Peckinpah, “The Siege of Trencher’s Farm” uyarlamasında insanın içindeki ilkel şiddeti tetikleyen bir taşra kuşatmasını sahneledi; film, ülke çapında yasaklar ve kesik kopyalarla tartışmanın merkezine oturdu.

Çok konuşulan cinsel saldırı sekansı, kadın karakterin şiddete anlık tepkisini nasıl okumalı sorusunu zehirli bir ikileme çeviriyor.

2011’de Rod Lurie’nin yaptığı yeniden çevrim, temel fikri korusa da bu kirli ve rahatsız edici güçten büyük ölçüde arındırıldı.

9) The Devils

Ken Russell, Aldous Huxley’nin Loudun olaylarını sahneye taşırken 17. yüzyıl Fransası’nda histeriyi, bastırılmış arzuyu ve acımasız dini–siyasi entrikayı bedenlerin çırpınışıyla kuruyor.

Warner Bros., X derecesine rağmen en tartışmalı sahneyi —İsa heykelinin grafik biçimde aşağılanması— yıllarca kopyalardan çıkardı; daha bütünlüklü bir sürüm 2000’lerde görünür oldu.

Film bugün, stüdyonun yeni arthouse/repertuvar kolu Clockwork üzerinden 4K olarak geri dönüyor; ama aynı ölçekte yeni bir yapımı finanse etmekten kaçınılır.

10) Salò, or the 120 Days of Sodom

Pier Paolo Pasolini, Marquis de Sade’ı Mussolini döneminin son nefesine taşıyarak mutlak iktidarın bedeni tüketilen bir nesneye çevirdiği siyasi bir alegori kurdu.

Aşırı görüntüler, konforlu anlatı dayanaklarını bilerek söküyor; film yıllarca birçok ülkede yasaklandı ve Britanya’da kesilmemiş sürüm ancak 2000’de onay alabildi.

Bugün dağıtımcılar ve platformlar hâlâ ürkek davranıyor; arthouse dâhil hiçbir stüdyo bu filmi şimdi finanse etmeye yanaşmaz.