Kalamar okyanusta hızla yayılıyor — araştırmacılar 'küresel boşluk' tezini sorguluyor.

Kalamarın küresel yükselişi eski teorileri sarsıyor

Deniz biyoloğu Rémy Denéchère ve ekibi, okyanuslardaki kalamar popülasyonunun son altmış yılda neden hızla arttığını sorguladı. Ekip, daha önce öne sürülen iki açıklamanın — aşırı avcılık ve deniz suyu sıcaklığındaki artışın — tek başına yeterli olmadığını bilgisayar modeliyle gösterdi.

Neden bu önemli?

Balıkçılık sektörü son bir yüzyılda dip trolüyle deniz tabanını yeniden biçimlendirdi, sıcak hava dalgaları sıklaştı ve üst düzey avcı türlerin aşırı avlanması besin ağlarını gevşetti. Bu bozulmuş ortamda kalamar, hızlı büyüme döngüsüyle bu boşlukları dolduran ilk tür olarak öne çıkıyor.

Denéchère'nin ekibi, kalamarın balıklardan beş kat daha hızlı büyüdüğünü ve bir-iki yıl içinde yaşamını yitirdiğini vurguladı. Bu kısa ömür, türü "ilk işgalci" konumuna taşıyor; bozulmuş ekosistemde kalan kaynakları hızla değerlendirebiliyor.

İki teori neden yetmiyor?

2016'da Adelaide Üniversitesi'nden bir ekip, altmış yıllık veriye bakarak kafadanayaklıların (yani ahtapot, kalamar ve mürekkepbalığı gibi kolları olan yumuşakçaların) küresel olarak arttığını bildirmişti. Bu artış, balıkçılık olan bölgelerde de olmayan yerlerde de görüldüğü için araştırmacılar iki olası açıklama sunmuştu: birincisi, kalamarı yiyen büyük balıkların aşırı avlanması; ikincisi, iklim değişikliğiyle denizlerin ısınması.

"Önerilen açıklamalar spekülatif; arkasındaki mekanizmalar belirsiz." — Rémy Denéchère ve ekibi, ön baskı

Denéchère'nin ekibi bu iki açıklamayı bilgisayar modeliyle ayrı ayrı test etti.

Avcılar azalınca ne oluyor?

Modelde üst düzey avcı balıklar çıkarıldığında kalamar miktarı arttı. Ancak bu artış, yok olan avcı balıkların kaybını dengelemeye yetmedi. Yani kalamar, avcıların bıraktığı boşluğu doğrudan doldurmadı.

Asıl kazanç dolaylı yoldan geldi: avcıların yokluğunda ortamda daha çok küçük balık kaldı ve bu küçük balıklar kalamara yem oldu.

Kalamar zaten günde kendi vücut ağırlığının yüzde 30'unu yiyebilecek metabolizmaya sahip. Bu hızlı büyüme, azalan avcı baskısıyla birleşince kalamarın işine yaradı.

Sıcak su kalamara yaramıyor mu?

Modelin öngörüsü beklenenin tersi çıktı. Deniz suyu ısındığında kalamar biyokütlesi azaldı. Bunun nedeni, ısınan suyun kalamarın metabolizmasını hızlandırması ve hayvanın yiyecek bulmak için daha fazla enerji harcaması. Yani kalamar, ısınan sularda yemek bollaşmadığında kendi artan ihtiyacını karşılayamıyor.

Bu bulgu, daha önce kabul gören "sıcak su kalamarı artırır" tezinin zayıf olduğunu gösteriyor. Yine de ekip, mevcut verilerin sıcaklığın gelecekte kalamarı nasıl etkileyeceğini kesin söylemeye yetmediğini vurguladı.

Model, suyun derinlere indikçe soğuduğunu ve sıcaklığın kalamar embriyosunu nasıl etkilediğini dışarıda bıraktı.

Kalamarın asıl gücü: esneklik ve hız

Denéchère ve ekibi, kalamarın yükselişini açıklayan asıl mekanizmanın avcıların yokluğu ya da ısınan sular değil, türün ekosistem bozulmasına verdiği hızlı tepki olduğunu savundu. Kalamar balıklardan beş kat hızlı büyür, bir-iki yıllık ömrüyle hızla çoğalır ve bozulmuş ekosistemdeki kaynakları çabucak kullanır.

"Kalamar popülasyonundaki artış, alternatif olarak kalamarın ekosistem bozulmasına hızla yanıt verme yeteneğiyle açıklanabilir." — Rémy Denéchere ve ekibi

Bu özellikler kafadanayaklıları dip trolü, sıcak dalga ve aşırı avcılıkla bozulan ortamlarda ideal ilk işgalcilere dönüştürüyor.

Uzun vadede sınırlar ne?

Esneklik sonsuz değil. Eğer kalamarın gerçek sınırı avcıların sayısı değil, ortamdaki kaynak miktarıysa aşırı avlanmış ve ısınmış denizler uzun vadede tür için elverişli olmayabilir.

Ekip, Güney Kaliforniya açıklarında güçlü bir El Niño/La Niña dönemi sonrasında yem sıkıntısının sıcaklığın sağladığı büyüme avantajını bastırdığını hatırlattı.

"Doğal ortamlarda kalamarın yüksek sıcaklığa bağlı artan metabolik ihtiyacı karşılayıp karşılamayacağı belirsiz; ısınma sonunda popülasyon artışını sınırlayabilir." — Denéchère ve ekibi

Araştırma nasıl yapıldı?

Çalışma hakemli değil; bioRxiv'de ön baskı olarak yayımlandı. Ekip, ekosistem bilgisayar modeliyle kalamarı ve çevresindeki balıkları, üst avcı kaybı ile su sıcaklığı değişikliklerine göre simüle etti.

Yöntem künyesi

• Yayın: bioRxiv (ön baskı)

• Durum: Henüz hakem denetiminden geçmedi

• Veri: Bilgisayar simülasyonu

• Karşılaştırılan senaryolar: Avcı kaybı, su sıcaklığı değişimi, kaynak bolluğu

Bundan sonra ne olacak?

Araştırmacılar, sıcaklığın kalamar embriyosu üzerindeki etkisini ve derinlik farklarını içerecek daha ayrıntılı modellerin sonucu netleştireceğini söyledi. Açık kalan soru şu: kaynak azalırsa ve denizler ısınmaya devam ederse kalamar bu yüzyılın kazananı mı, yoksa kendisi de sıcaklığın kıyısına gelen bir tür mü?