3.200 yıllık barışın yeni satırları: Hattuşa’da ne bulundu?
Hattuşa’daki kazılarda bulunan çivi yazılı tablet parçasının, Kadeş Barış Antlaşması’nın Akadça nüshalarından birine ait olduğu açıklandı. Metin, sığınanlar ve evlerin korunmasıyla ilgili hükümler içeriyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığı, 21 Eylül 2026’da Çorum’un Boğazkale ilçesindeki Hattuşa Antik Kenti’nde bulunan çivi yazılı bir kil tablet parçasının, Kadeş Barış Antlaşması’nın Akadça nüshalarından birine ait olduğunu duyurdu.
Parça, Hattuşa’nın Büyükkale bölgesinde, “E” binası olarak adlandırılan yapının yakınında arkeologlarca ortaya çıkarıldı. Yalnızca bir yüzü korunmuş örnek, yaklaşık bir yıl süren bilimsel incelemenin ve bilinen nüshalarla karşılaştırmanın ardından tanımlandı.
Bulgu önemli, çünkü Kadeş Barış Antlaşması metni günümüze ulaşan en eski antlaşmalardan biri kabul ediliyor ve yeni satırlar, metnin eksik kalan bölümlerini tamamlamaya adaydır. Okunabilen kısımlar, iki güç arasında sığınan kişilerin statüsüne ve evlerin tahrip edilmemesine dair hükümleri içeriyor.
Parça nerede ve nasıl bulundu?
Yeni tablet parçası, Hitit Kraliyet Sarayı’nın yer aldığı Büyükkale platosunda, “E” binasının yakınındaki kazılarda gün yüzüne çıkarıldı. Konservasyonu yapılmış olan parçanın çevresi kırık; metin, tek satırda çivi yazısıyla yazılmıştır.
Araştırma ekibi, metni çözmek için önce işaretleri temizledi ve satırları belgeledi. Ardından bilinen Kadeş nüshalarıyla harf harf karşılaştırma yapıldı; sonuçta parçanın Akadça yazılmış bir tabletin ön yüzüne ait olduğu netleşti.
Akadça, o dönemde bölgede diplomasi dili olarak kullanılan bir Sami dildi. Hitit ve Mısır arasındaki yazışmalarda da bu ortak dil tercih ediliyordu.
Metin antlaşmanın 12–20. maddelerine ışık tutuyor
Korunan satırlar, antlaşmanın madde 12 ile 20 arasında yer alan başlıklara karşılık geliyor. Bu bölümde, Hatti ve Mısır topraklarından ayrılarak karşı ülkeye sığınan kişilere nasıl muamele edileceği ele alınıyor.
Metinde ayrıca, insanların evlerinin tahrip edilmemesi yönünde ifadeler bulunuyor. Bu vurgu, antlaşmanın yalnızca devletler arası güç dengesini değil, sivil yaşama dair ilkeleri de güvence altına almaya çalıştığını düşündürüyor.
Parça, şimdiye dek bilinen metnin farklı bir nüshasına ait olduğu için, aynı hükümlerin nasıl kaleme alındığını karşılaştırmalı okumaya imkân veriyor. Bu da bilim insanlarının metnin boşluklarını daha isabetli doldurmasına yardım edebilir.
Önceki nüshalar ve müzeler
Kadeş Barış Antlaşması’nın Mısırca metni, Mısır’daki tapınak duvarlarına hiyerogliflerle işlendi. Akadça kil tablet parçalarının önemli bir bölümü ise Hattuşa’da 1906–1912 arasında yapılan ilk dönem kazılarında bulundu.
Bugün bu parçalar farklı koleksiyonlarda korunuyor: - İstanbul Arkeoloji Müzeleri - Anadolu Medeniyetleri Müzesi (Ankara) - Önasya Müzesi (Berlin) - Ermitaj Müzesi (St. Petersburg)
Yeni buluntunun bu müzelerdeki parçalarla yan yana okunması, metnin eksik sayfalarını tamamlamak için kritik bir fırsat sunuyor.
Sırada ne var?
Büyükkale’de kazılar sürüyor ve ekip, antlaşmanın henüz bulunamamış diğer kısımlarına ulaşmayı hedefliyor. Bakanlık, bilim insanlarını tebrik ederken çalışmanın Anadolu’nun diplomasi tarihine dair bilgileri genişlettiğini vurguladı.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, duyuruyu 21 Eylül Dünya Barış Günü’nde yaptı. Ersoy, sığınan insanlara ve evlerin tahrip edilmemesine ilişkin ifadelerin bugünle de bağlantı kurduğunu belirterek Filistin’de yaşananlara atıf yaptı ve herkesin güven içinde yaşayacağı bir gelecek temennisinde bulundu.
Parçanın bilimsel yayıma hazırlığı ve detaylı okuması için çalışmaların sürmesi bekleniyor. Şimdilik antlaşmanın bu bölümüne ait yeni satırlar, araştırmacılara madde madde karşılaştırma yapma imkânı veriyor.
Sık Sorulan Sorular
Kadeş Barış Antlaşması nedir?
Hitit Kralı III. Hattuşili ile Mısır Firavunu II. Ramses arasında imzalanmış, metni günümüze ulaşan en eski barış antlaşmalarından biridir; Mısırca ve Akadça nüshaları vardır.
Yeni parça ne söylüyor?
Okunabilen satırlar, karşı tarafa sığınan kişilere muamelenin çerçevesini ve insanların evlerinin tahrip edilmemesini düzenleyen hükümlerle ilişkilidir.
Parça nerede bulundu ve hangi dile ait?
Hattuşa’da Büyükkale’de, “E” binasının yakınında bulundu; Akadça yazılmış bir tabletin ön yüzünden kopmuş bir bölüm olarak tanımlandı.
Bu haber işinize yaradı mı?
