Sıradan Taş Boncuk Sanıldı, 6.500 Yıllık İnsan Dişi Çıktı.
Sırbistan’daki Jablanica’da bulunan ve yıllarca hayvan dişi boncuğu sanılan parça, inceleme sonrası Neolitik döneme ait insan dişi süs eşyası olarak tanımlandı.
Bir müze rafında yıllarca sıradan bir boncuk gibi bekleyen parça, yeniden incelenince 6.500 yıldan daha eski bir insan dişi süs eşyası olarak tanımlandı. Sırbistan’daki Jablanica yerleşiminde bulunan bu küçük nesne, Balkanlar’da Neolitik döneme ait güvenle belgelenmiş ilk insan dişi takısı olarak öne çıkıyor.
Yanlış tanımlanan parça nasıl ortaya çıktı?
Araştırmacılar Nemanja Marković ve Ana Maričić, Jablanica’daki yüzey taramalarında bulunan diş parçasını tekrar değerlendirdi. İlk bakışta hayvan dişi boncuğu sanılan nesnenin, aslında bir insan köpek dişi olduğu anlaşıldı.
Parça, yıllar önce tarlada bulunmuştu. Tarımsal faaliyetler dişin taç kısmını ikiye ayırmıştı. Buluntular Mladenovac Müzesi’ne götürülmüş, ancak boncuk etiketiyle yaklaşık yirmi yıl boyunca bir rafta kalmıştı.
"İlk tepkim şaşkınlıktan çok meraktı; dişin bir insan köpek dişi olduğunu fark ettiğimde, sıradan bir boncuktan çok daha sıra dışı bir şeyle karşı karşıya olduğumuz anlaşıldı." — Nemanja Marković, Belgrad Arkeoloji Enstitüsü
Nasıl tarihlendirildi?
Parçada arkeolojik bağlam bulunmadığı için ekip yaşını ve üretim dönemini dolaylı yöntemlerle belirledi. Görsel inceleme, mikroskopi ve X-ışını analizi birlikte kullanıldı.
Diş yüzeyindeki aşınma, bunun orta yaşlı bir yetişkine ait olabileceğini gösterdi.
Kök yüzeyinin pürüzsüz ve hasarsız olması, dişin kişi hayattayken çekilmediğine işaret etti.
Aynı yerleşimde bulunan ve yaklaşık MÖ 4700’e tarihlenen deniz kabuğu bilezikle yapılan karşılaştırma, benzer işçilik izleri verdi.
Araştırmacılar, yüzey buluntularında kesin tarihin her zaman mümkün olmadığını söylüyor. Yine de işaretlerin aynı dönemi gösterdiği düşünülüyor.
Jablanica neden önemli?
Jablanica, Vinča kültürünün bir parçasıydı. Bu kültür, Avrupa’nın tarih öncesi büyük topluluklarından biri olarak biliniyor. Yerleşimde bugüne kadar çanak çömlek, figürinler ve özenle işlenmiş kemik aletler bulundu.
Takı olarak yorumlanan bu insan dişi, bölgede şimdiye kadar belgelenmiş son derece nadir bir örnek. Araştırmaya göre Jablanica’da şu ana kadar yalnızca iki başka süs eşyası bulundu: bir deniz kabuğu bilezik parçası ve bir deniz kabuğu kolye ucu.
Benzer insan dişi kolye uçları Avrupa’da çok seyrek görülüyor. Ancak Orta Balkanlar’ın Neolitik dönemi için doğrulanmış bir örnek daha önce yoktu.
Uzmanları en çok ne şaşırttı?
Marković’e göre asıl dikkat çekici nokta, parçanın rastgele değil, ustalıkla üretilmiş olmasıydı. Mikroskop altında görülen hassas delik, nesnenin uzun süre kullanıldığı izlenimini de verdi.
Bu bulgu, tarih öncesi toplulukların insan kalıntılarına yalnızca gömü nesnesi olarak bakmadığını da düşündürüyor. Araştırmacılar, bazı kalıntıların anlamlı kişisel eşyalara dönüştürüldüğünü, bunun da kimlik, hatıra ve ölümle kurulan ilişki hakkında yeni sorular açtığını belirtiyor.
Bu haber işinize yaradı mı?
