İnsanların yüzde 70'i yapay zekâya karşı kibar — bu ne anlama geliyor?
MIT'de 50.000 dolara mal olan insansı robotlarla tanışan TechCrunch muhabiri, Sherry Turkle'ın yeni kitabı üzerinden yapay zekâya karşı insanlaşma eğilimimizi ele alıyor. Turkle, duygusal desteği başka insanlarda aramanın önemini vurguluyor.
MIT Bilgisayar Bilimi ve Yapay Zekâ Laboratuvarı'nda (CSAIL) gerçekleşen bir turda, üzerinde turuncu polo gömlek, kahverengi deri kemer ve yuvarlak bolo kravat takmış lisansüstü öğrencisi Wil Norton, ziyaretçilere iki adet insansı Unitree robotunu tanıttı.
Bu robotlar, YouTube'da senkron dövüş dansları veya "America's Got Talent" sahnelerinde gördüklerimizin aksine burada erişilebilir. TechCrunch muhabiri, bilememesi gerektiğini bildiği halde robotun elini sıktı ve "Merhaba efendim, tanıştığımıza memnun oldum" dedi.
Norton'a göre bu robotların her biri yaklaşık 50.000 dolara (yaklaşık 2,46 milyon TL) mal oluyor, ancak bazıları 16.000 dolar (yaklaşık 787.000 TL) olduğunu iddia ediyor. Norton, "Bunu size söyleyecekler ama bu bir yalan" diyor.
İnsanlaşma eğilimimiz doğuştan
Bu karşılaşmadan kısa süre sonra, Sherry Turkle'ın "Yapay Yakınlık" adlı yeni kitabının tanıtım etkinliğine katılan TechCrunch muhabiri, robotlara karşı nazik olma isteğinin sadece kendisine özgü olmadığını öğrendi.
Turkle, 1976'dan beri MIT'de bilgisayarlarla insanlar arasındaki ilişkiyi araştırıyor ve teknolojinin psikolojik etkilerini ilk ev tipi bilgisayarlardan ChatGPT'ye kadar izlemiş durumda.
Turkle'ın kitabında belirttikleri şöyle: "İlişkisel bir yapay zekayla en basit alışverişler bile bize onun bizimle ilgilendiğini hissettirir. Biz de buna karşılık olarak ona değer vermeye kodlanmış haldeyiz."
Bu eğilim, sağlam bir araştırma tarafından destekleniyor. Bir çalışmaya göre insanların yaklaşık yüzde 70'i yapay zekâ ile etkileşiminde kibar davranıyor. Diğer bir çalışma ise kullanıcıların ilk soru-cevaptan sonra sohbet botlarıyla iletişim kurarken "lütfen" ve "teşekkürler" deme olasılıklarının arttığını gösteriyor.
Sınır nerede çekilmeli?
MIT Media Lab'de Cyborg Psikoloji araştırma grubunu kuran Pat Pataranutaporn, insanların yapay zekâya karşı iyi ya da kötü kullanım kategorilerine koymaya çalıştıklarını ancak sınırın net olmadığını belirtiyor. "Biz kim oluyoruz, yapay zekâyla konuştuğumuzda?" diye soruyor Pataranutaporn.
Onun bakışına göre, bilimkurgu ve sinema içindeki kurgusal dünyalarda kendimizi bulmamız normaldir — ancak soru, gerçekliğe geri dönebilecek miyiz? "Bu fanteziden ve kurgudan nasıl faydalanabiliriz, ancak ona kaybolmadan, gerçeğe dönüşümüz olmadan?" diye ekliyor.
Pataranutaporn, kendini "eleştirel bir iyimser" olarak tanımlıyor ve yapay zekânın insanları geliştirme potansiyeline odaklanıyor. Ama aynı zamanda bu teknolojinin aşırı uçlarda ne kadar tehlikeli olabileceğini biliyor.
Kendisi, 14 yaşındaki Sewell Setzer'in intiharıyla ilgili bir haksız ölüm davalarında uzman tanık olarak yer aldı.
Setzer'in annesi, Character.AI adlı sohbet botu platformuna dava açmış, "Game of Thrones" karakterine benzeyen bir chatbotun oğlunun kendisini öldürmesi için onu teşvik ettiğini iddia etmişti.
Şirketlerin sorumluluk eksikliği
Pataranutaporn'un eleştirdiği noktaların başında şirketlerin sorumluluk üstlenmemesi geliyor. Bu durum, insanların geleceklerini şekillendirme konusundaki yetkilerini kaybetmeleriyle birlikte ciddi bir tablo oluşturabiliyor. Yapay zekânın herkesin yerini alacağına inanıldığında toplumda “Biz ne yapacağız?” sorusu giderek daha yüksek sesle dile getiriliyor.
Bu şirketler aslında etiksel ya da sorumlu davranmıyor" diyor. "Bir fanteziye sahip olurken aynı zamanda o fantezinin etkisiyle nasıl sorumlu olacağız?"
Bu eğilimin tersine çevrilmesi, bugün her zamankinden daha kırılgan hale geldiğimiz bir noktaya işaret ediyor: Bazı kullanıcılar, çatışma yaratmak için programlanmamış sohbet botlarının duygularına o kadar meşruiyet atfediyor ki, diğer insanlara tercih ediyorlar.
Turkle'ın kitabı, duygusal destek için yapay zekâya başvurma riskini ele alıyor — ancak Turkle, yapay-insan etkileşimlerinin genel olarak zararlı olduğunu düşünmüyor. Örneğin, iş mülakatlarına hazırlanma konusunda yardım etmek için bir AI botu oluşturmaya yönelik bir projede tavsiye verdiğini hatırlıyor.
Turkle, etkinlikte şu benzetmeyi yapıyor: "Kendi şeridinde kal, chatbot!" Mukayese olarak şunları ekliyor: "İş mülakatı koçluğu mu? O bir şerit. Ben bunu yapabilirim. Ancak üç yaşındaki çocuğa 'Ailenin yerine ben seninle konuşurum' diyen bir chatbot, şerit dışında."
Ancak Turkle’a göre bu teknolojinin sınırlarını hafifçe aştığımızda, bizi hem kuşkulandıran hem de güvenme güdüleri uyandıran o ikilem karşısında direncimiz kırılıyor. Bu süreç, en basit bir el sıkışmasıyla bile başlayabilir.
Yapay zekâya karşı biz nasıl yönlendirileceğiz?
Yapay zekâ ve insansı robotlar her geçen gün hayatın daha keskin bir parçası hâline geliyor. Şirketler bu teknolojiyi ön plana çıkarırken, Turkle ve Pataranutaporn gibi araştırmacılar sınır koyma sorumluluğunun hem kurumlarda hem de kullanıcıların kendisinde olduğunu hatırlatıyor.
Turkle’ın ileri sürdüğü temel nokta şu: Duygusal destek, içtenlik ve gerçek bağlantı başka insanlardan gelmeli. Yapay zekâ, iş mülakatlarında koçluk hizmetinin sağlanması gibi alanlarda kullanılsa da gerçek insan ilişkilerinin yerini almamalı.
Kaynağa göre, yazar LiDAR sensörü beyninde bulunan bir robotla nasıl etkileşime geçeceği konusunda bir anlığına kararsız kaldı ve bu sebeple robotu bir insan gibi davranarak karşıladı. Bu içgüdüsel yaklaşım, robotun 'Gabe' takma adıyla tanıtıldığı ve yazarın izniyle elini tutup selamlamasıyla da pekişti.
Not: TL karşılıkları, TCMB'nin 9 Ekim 2026 tarihli döviz satış kuruyla (1 ABD doları = 49,22 TL) yaklaşık olarak hesaplanmıştır.
Bu haber işinize yaradı mı?
