Karbonhidrattan önce zeytinyağı tüketmek kan şekerini frenliyor.

Yemekten sonra kan şekerinin aşırı yükselmesini önlemek, diyabet yönetiminin kritik bir unsuru olarak kabul edilmektedir. Araştırmacılar, söz konusu olgunun oluşumundaki rolü bugüne kadar iki temel mekanizma üzerinden değerlendirdiler. Bu mekanizmalardan ilki, mide boşalma sürecinin yavaşlamasıdır; bu durum, besinlerin mideden ince bağırsağa daha kademeli bir şekilde geçmesini ifade eder.

İkincisi ise GLP-1 dahil inkretin adı verilen ve vücudun kan şekerini düzenlemesine yardımcı olan hormonların salınımının artması.

Ancak bağırsak ve pankreasın ürettiği hormonların sinir sistemiyle nasıl etkileşerek bu etkiyi oluşturduğu tam olarak anlaşılamamıştı. Uluslararası ekip, yağın glikozdan önce ya da sonra tüketilmesinin kan şekerini, hormon aktivitesini ve mide boşalma hızını nasıl etkilediğini incelemek üzere yola çıktı.

15 dakika fark yaratıyor

Bir gece aç kalan fareler üç gruba ayrıldı. Birinci gruba önce su, ardından glikoz verildi. İkinci gruba önce zeytinyağı içirildi; 15 dakika sonra glikoz eklendi. Üçüncü grupta sıralama tersine çevrildi: glikozdan 15 dakika sonra yağ verildi.

Ekip, kandaki glikoz düzeyini ve insülin, glukagon, GIP ile GLP-1 gibi hormonları ölçtü. Glukagon normalde kan şekerini yükseltmesiyle bilinirken, GIP ve GLP-1 yemek sonrası glikoz düzeylerinin düzenlenmesine yardımcı oluyor.

Mide boşalma hızını hesaplamak için yaygın bir ağrı kesici olan asetaminofen kullanıldı; hem kana geçiş hızı hem de mide ne kadar hızla boşalıyorsa bunu ölçtü.

Sonuç netti: Yağ önce alındığında kan şekeri daha yavaş yükseliyor ve mide, glikozu ince bağırsağa daha geç gönderiyor. Aynı zamanda glukagon, GIP ve GLP-1 hormonları erkenden devreye giriyordu.

"Bulgularımız, besinlerin bağırsağa ulaşma sırasının, midenin içeriğini bağırsağa boşaltma hızını değiştiren karmaşık bir hormon-sinir yanıtını tetiklediğini gösteriyor." — Kyoto Üniversitesi'nden Daisuke Yabe

Yabe, yaklaşımın pratikliğine dikkat çekiyor: "Grubumuz, insanların gündelik yaşamda sürdürebileceği pratik beslenme yaklaşımlarına uzun süredir ilgi duyuyor. Öğün sıralaması cazip, çünkü yalnızca yeme biçimini değiştiriyor; bütün besin gruplarından vazgeçmeyi gerektirmiyor."

Glukagon sürprizi

Araştırmanın dikkat çekici noktası, glukagon hormonunun işlevi hakkında ortaya koyduğu bulgu. Karaciğeri glikoz üretmeye yönlendirerek kan şekerini artıran bu hormon, bu sürece tam zıt bir etki yapıyor.

• Glukagon tek başına engellendiğinde yağın faydası kaybolmadı.

• GLP-1 tek başına engellendiğinde de etki sürdü.

• Ancak iki yol birden kapatıldığında koruyucu etki azaldı.

[[BLOK 1]]

Bu durum, söz konusu iki hormonun birbirini tamamlayıcı bir şekilde işbirliği yaptığını ortaya koyuyor. Elde edilen bulgu, glukagonun klasik olarak kan şekerini artıran bir görevi üstlendiği gerçeğine karşın, yağ kılavuzluk ettiği öğünlerde bu hormonun glikoz seviyesindeki sıçramayı baskılayan bir tepkimeye dahil olabileceğini gösteriyor.

Ekip, vagus sinirlerini keserek gerçekleştirdiği denemelerde, beyin ile sindirim sistemi arasındaki bu iletişimin de etkinliğe katkı sunduğunu gözlemledi. Söz konusu deneylerde vagus sinirleri, diyaframın altından her iki tarafta cerrahi yöntemle kesildi.

Vagus siniri, beyin ile sindirim sistemi arasında önemli bir iletişim hattı; sindirim ve hormon salınımı gibi işlevlerin eşgüdümüne yardımcı oluyor.

Diyabetli farelerde de işe yarıyor

Tip 2 diyabeti bulunan ve şiddetli insülin eksikliği yaşayan hayvan modelleri üzerinde de denemeler devam etti. Verilen olumlu sonuç, insülin sisteminde ciddi bir bozulma söz konusu olsa dahi bu biyolojik mekanizmanın işlevini sürdürebildiğine işaret ediyor.

Bu yaklaşım, insülinin etkisiz kaldığı durumlarda bile koruyucu bir rol üstlenebilir. Ekip, farklı diyet yağlarının da benzer sonuçlar verip vermediğini inceledi ve mekanizmanın yağ türünden bağımsız işlediğini doğruladı. Araştırmacılar denetlemelerinde, GLP-1 hormonuna yanıt vermek için gerekli reseptörü taşımayan fareleri de değerlendirdi.

Sınırlar ve sonraki adımlar

Deneyler yalnızca fareler üzerinde gerçekleştirildi; bu mekanizmanın insan vücudunda da aynı şekilde işleyip işlemediği ise henüz netlik kazanmadı. Araştırmacılar, elde edilen bulguların gerek diyabet hastası gerekse sağlıklı bireylerde geçerliliğini doğrulamak amacıyla klinik çalışmalar düzenlenmesi gerektiğinin altını çiziyor.

Şu an için bilinen şu: Bağırsak hormonları, pankreas sinyalleri ve sinir sistemi el ele vererek glikozun ince bağırsağa geçişini kontrol ediyor. Üç sistemin koordinasyonu, tek tek parçalardan daha güçlü bir savunma oluşturuyor.

Etki, tek bir hormona ya da sindirim sürecine dayanmıyor; birden fazla sistem birlikte çalışarak glikozun bağırsağa ne hızla girdiğini denetliyor.