Buzullar çekildikçe arılar arasında hastalık bulaşı riski artıyor.

İsviçre Alpleri’nde yürütülen bir saha çalışması, buzulların çekilmesinin ve buna bağlı bitki örtüsü değişimlerinin bal arıları ile yaban arıları arasında bazı patojenlerin (hastalık etmenleri) yayılımını etkileyebileceğini ortaya koydu. Bulgular, Valais bölgesindeki Mont Miné buzulunun önünde (buzulun yakın geçmişte kapladığı, çekilme sonrası açığa çıkan alan) yapılan örneklemeye dayanıyor ve Oikos dergisinde yayımlandı.

Buzulların çekilmesi ekosistemi yeniden kuruyor

Buzullar geriledikçe geride bırakılan alanlar, önce bitkiler ve onlarla ilişki kuran canlılar tarafından yavaş yavaş kolonize ediliyor. Zamanla bitki topluluklarının bileşimi değişiyor; tozlayıcılar için kritik nektar ve polen sağlayan öncü türler seyrekleşirken bazı diğer türler baskınlaşıyor. Bu kayma, farklı arı türlerinin çiçek kaynaklarını kullanma biçimini değiştirebilir ve kullanım örtüşmesini artırarak patojen bulaşma olasılığını yükseltebilir.

Sahada ne ölçüldü?

Lausanne Üniversitesi, Milano Üniversitesi ve Council for Agricultural Research and Economics’ten bilim insanları, Valais’teki Mont Miné buzul önünde bal arıları ve yaban arılarında toplam beş patojeni inceledi: üç virüs ve iki parazit. Ekip, yeni açığa çıkan (yakın dönemde buzdan kurtulan) alanlarla daha eski alanları karşılaştırdı.

Sonuçlar, yeni açığa çıkan alanlarda bal arılarında beş patojenin de tespit edildiğini, yaban arılarında ise beşten yalnızca ikisinin görüldüğünü gösteriyor. Daha eski alanlarda tablo değişiyor: Bal arılarıyla daha çok ilişkilendirilen deforme kanat virüsünün (DWV) yaban arılarında da belirgin biçimde arttığı saptandı.

Yöntem künyesi

• Konum: Mont Miné buzul önü, Valais (İsviçre Alpleri)

• Kurumlar: Lausanne Üniversitesi, Milano Üniversitesi, Council for Agricultural Research and Economics

• İncelenen etmenler: 5 patojen (3 virüs, 2 parazit)

• Karşılaştırma: Yeni açığa çıkan alanlar vs. daha eski alanlar

• Yayın: Oikos (2026), DOI: 10.1002/oik.12516

Çiçekler bulaşma noktası olabilir

Araştırmacılar farkın, tozlayıcıların çiçek kaynaklarını kullanma tercihlerinden kaynaklanabileceğini belirtiyor. Bal arıları genellikle yaban arılarının daha seyrek ziyaret ettiği belirli bitki türlerine yoğunlaşıyor; bu da doğrudan teması ve dolayısıyla patojen paylaşımını azaltıyor. Ancak buzullar çekilmeye devam ettikçe ve kilit çiçek kaynakları azaldıkça seçenekler daralabilir; iki grup da aynı bitkilere yönelmek zorunda kalabilir.

Çiçekler, bulaş için temas noktası işlevi görebilir: Enfekte arıların bıraktığı bulaşıcı parçacıklar, daha sonra aynı çiçeğe konan başka bireyler tarafından alınabilir. Bu mekanizma, kaynak kullanımı örtüşmesi arttığında türler arasında patojen akışını hızlandırabilir.

“Bu süreçleri anlamak, tozlayıcıları ve onların sağladığı ekosistem hizmetlerini korumaya yönelik etkili stratejiler geliştirmek için kritik önem taşıyor.” — Gianalberto Losapio, Lausanne Üniversitesi Yer Bilimleri ve Çevre Fakültesi ile Milano Üniversitesi

Ne kanıtlıyor, ne kanıtlamıyor?

• Çalışma, dağ ekosistemlerinde habitatın ve çiçek kaynaklarının zamanla değişmesinin arı topluluklarındaki patojen örüntüleriyle ilişkili olabileceğini gösteriyor.

• Bulgular, doğrudan nedensellik veya bulaş yönünü tek başına kanıtlamıyor; farklı bölgelerde ve arı yoğunluklarında benzer analizlerin tekrarlanmasına ihtiyaç var.

Araştırma ekibi, bu gözlemlerin buzulların çekildiği diğer alanlarda ve farklı arı yoğunluklarında yinelenmesini öneriyor. Böylece değişen dağ manzaralarının tozlayıcı sağlığını nasıl etkilediğine dair daha net bir tablo çizilebilir.