Güney Afrika sardalyalarında PHV şüphesi: kıyıya binlercesi vurdu.

PHV, Temmuz ayında Güney Afrika sularında ilk kez doğrulandı. DFFE, Saldanha Bay, Cape Canyon, Elands Bay ve Gansbaai açıklarından toplanan sardalyalarda virüs saptandığını ve yapılan genetik dizilemenin, 1990’larda Avustralya ve Yeni Zelanda’daki büyük sardalya ölümleriyle ilişkilendirilen suşla %99’un üzerinde benzerlik gösterdiğini duyurdu. Nelson Mandela Üniversitesi’nden zooloji profesörü Nadine Strydom, “Bu, Güney Afrika tarihinde ilk kez yaşanıyor” dedi.

Strydom, kıyıda görülen sayının gerçeğin tamamını yansıtmadığını, çok sayıda balığın dipte yatabileceğini belirtti. “Çok sayıda arama aldık,” diyen Strydom, kıyıya vuranların çoğunun sardalya ve pilchard olduğunu, ölümlerin kapsamının sahile vuranla sınırlı okunmaması gerektiğini vurguladı.

Neden önemli?

Sardalya, deniz besin zincirinde kilit tür. Yunuslar, foklar, deniz kuşları ve kritik tehlike altındaki Afrika pengueni için ana besin kaynaklarından biri. WWF Güney Afrika’dan kıdemli teknik uzman Craig Smith, “Çok endişeliyiz,” dedi ve şu uyarıyı ekledi: “Avustralya’da virüs stokların %70’ini sildi. Bunun ilk dalga olmasından ve daha ölümcül bir ikinci dalganın gelmesinden korkuyoruz.” — Craig Smith, WWF South Africa

Algoa Körfezi, dünyadaki en önemli Afrika pengueni kolonilerinden birine ev sahipliği yapıyor. Algoa Bay Conservation’dan çevre kimyacısı Ronelle Friend, “Kontrolsüz avcılık yüzünden penguenler zaten yiyecek bulmakta zorlanıyor; şimdi virüs sardalyaları öldürürse bu daha da kötüleşecek,” dedi.

İnsan sağlığı açısından ise şu an için bir risk olmadığı belirtiliyor; PHV’nin insana bilinen bir etkisi yok. Buna karşın etkiler sahilde kalmadı. Cape Town yakınındaki Koeberg nükleer santralinde ölü sardalyalar soğutma suyu giriş havuzunu tıkadı; ulusal elektrik işletmesi iki üniteden birinde üretimi yarıya indirmek zorunda kaldı.

Ne kanıtlıyor, ne kanıtlamıyor

• Genetik dizilemede görülen %99’un üzerindeki benzerlik, saptanan virüsün Avustralya’daki salgınla ilişkili suşla çok yakın akraba olduğunu gösteriyor; bu, Güney Afrika’daki örneklerde PHV’nin varlığını destekliyor.

• PHV’nin genetik materyali, hem ölü hem de görünürde sağlıklı sardalyalarda tespit edildi; bu, virüsün popülasyonda dolaştığına işaret ediyor.

• DFFE sözcüsü Zolile Nqayi, bu bulguların tek başına ölümlerin nedeni olarak PHV’yi kanıtlamadığını vurguladı; çevresel stres (oksijeni az sular, zararlı alg patlamaları) balıkları kırılgan hâle getirmiş olabilir.

• Devlet testleri, felç yapıcı kabuklu toksinlerine dair kanıt bulmadı; diğer deniz toksinleri yalnız düşük düzeyde görüldü. Alg zehirlenmesinin birincil itici güç olması bu verilerle zayıf görünüyor.

Yayılım ve sahadaki durum

Toplu sardalya karaya vurmaları Namibya kıyılarından da bildirildi. DFFE, izleme ve numune alımını genişletiyor. Ülkenin sardalya stoku hâlihazırda düşük; oksijeni az cepler ve zararlı alg yoğunlukları hastalıklara direnci düşürebiliyor.

Sahada bir hükümetler arası görev gücü; sürveyans, testler, ölü balıkların toplanıp imhası ve stok etkisinin ölçülmesi gibi işleri koordine ediyor. Bu hafta Küçük Pelajikler Bilimsel Çalışma Grubu toplanacak ve ek yönetim önlemlerine gerek olup olmadığını tartışacak.

Kıyı balıkçıları da temkinli. Durbanlı deneyimli balıkçı Bonny Adams, bu yılki sardalya akınının zaten sönük geçtiğini söyledi: “Şimdi bu virüsle ne olacağını bilmiyoruz. Gerçekten endişeliyiz.” — Bonny Adams, balıkçı

Bundan sonra ne olacak?

Ölümlerin kapsamı hâlâ net değil. DFFE’nin yılın ilerleyen dönemlerinde yapacağı yıllık hidroakustik sardalya stoku taraması, tablonun daha berrak görünmesine yardım edecek. Bu haftaki bilimsel kurul toplantısından çıkabilecek kısıtlama veya koruma kararları, hem balıkçılık hem de yaban hayatı için kısa vadede belirleyici olacak.