Japonya’nın dağlarında ayılarla birlikte yaşamanın yolu.

Japonya’nın Nagano bölgesinde bilim insanı Akiko Takii, artan ayı‑insan karşılaşmaları ve ülke genelindeki itlaf kararları gölgesinde, 1995’ten beri süren yakala‑işaretle‑bırak programı kapsamında genç bir Asya kara ayısını tuzakta yakalayıp örnek aldı ve serbest bıraktı.

Takii, ormanda kurulu tuzak sensörü öter ötermez olay yerine gitti. Kafesteki genç dişi ayının 15 kilogram geldiğini saptadı ve annesinin yakınlarda olmadığını gördü. Araştırma ekibi hayvanı sakinleştirdi, kan ve tüy örnekleri aldı.

“Küçük bir ayı, sanırım bir buçuk yaşında. Annesinden yeni ayrılmış olmalı,” dedi Akiko Takii, 15 kiloluk genç Asya kara ayısına bakarken. — Akiko Takii, bilim insanı

Genç ayı GPS izleyici takılacak kadar büyük değildi; bu yüzden işaretlenmeden doğaya bırakıldı. Programın temelinde, ayıları öldürmeden izlemek ve insanlardan uzak tutmak var.

Nagano’da ayıyla karşılaşma nasıl önleniyor?

Nagano’nun öncü planı yakala‑işaretle‑bırakla sınırlı değil. Bölge, birlikte yaşamı destekleyen birkaç aracı aynı anda kullanıyor:

• Özel eğitilmiş Karelian ayı köpekleri ayıları insan yerleşimlerinden uzaklaştırmak için devreye alındı.

• Çiftlikler, kasabalar ve nehir kıyıları boyunca 3.000 kilometreden fazla çit kuruldu.

• Yerleşime yaklaşan ayılar sakinleştirilip işaretleniyor ve uzak bir alana bırakılıyor.

Uygulama, sayılması güç olsa da ayı sayısının toparlanmasına ve insanla karşılaşmaların azalmasına katkı sağlamakla anılıyor. Takii, aşırı itlafın ters etki yapabileceğini vurguluyor:

“Çok fazla öldürmeyerek, daha fazla ayı beklenen ömürlerini tamamlayabiliyor. Bu anlamda sağlıklı bir ayı popülasyonu oluşuyor,” dedi Takii. — Akiko Takii, bilim insanı

Artan saldırılar ülke genelinde kaygı yaratıyor

Buna karşın Japonya’nın birçok yerinde sağlıklı ayı popülasyonlarına sempati az. 1 Nisan’dan bu yana ülke genelinde altı kişi ayılar nedeniyle hayatını kaybetti; geçen mali yıl ise 13 ölümle rekor kırıldı.

Geçen yılki ayı görülme bildirimleri önceki rekorun iki katına çıktı. Ayılar giderek kasaba ve şehirlerin çeperlerine iniyor. Nedenler karmaşık: meşe palamudu gibi besinlerin yıldan yıla değişen bolluğu iklim değişikliğiyle bağlantılı olabilir.

Kırsalın boşalması ve kentleşme de orman, tarım ve tampon alanların bakımsız kalmasına yol açıyor. Tokyo Üniversitesi’nden çevre etiği emekli profesörü Shuichi Kitoh şu uyarıyı yaptı:

“Nüfus azalması nedeniyle insanlar artık eskisi gibi doğayla ve ormanla iç içe değil,” dedi Kitoh. — Shuichi Kitoh, Tokyo Üniversitesi emekli profesörü

Kitoh’a göre sorun, “ayıların genelde daha saldırganlaşması” değil; belirli problemli bireyleri tespit edip onlarla hedefli biçimde ilgilenmek.

İki yaklaşım yan yana

Merkez hükümetin yaklaşımı ağırlıkla itlafa dayanıyor. Yetki, kasaba içindeki ayılarla sınırlı kalmayıp şehirlerin çeperlerindeki tampon bölgelere de genişletildi. Nagano’nun modeli ise karşılaşmayı baştan önlemeye ve ayıları izlemeye odaklanıyor.

Doğrudan kıyas yapmak zor; ayıların sahada eksiksiz sayılması zaten güç. Yine de Nagano’daki tablo görece dengeli: bazı kuzey illerindeki keskin artışların aksine bölgede yıllık görümler son yıllarda yaklaşık 1.400 seviyesinde yatay seyretti.

Yerelde güven, merkezde sertleşme

Nagano’da yıllık itlaf kotası iki katına çıkarılarak 675’e yükseltildi ve bu yıl Nisan‑Haziran döneminde 227 ayı öldürüldü. Buna rağmen bölgede bazı okullar, bilgilendirme sayesinde sakin.

Okul müdürü Hiroshi Aruga, “Takii bu bölgedeki vahşi ayı davranışını iyi biliyor ve saldırgan olmadıklarını temin ediyor,” dedi; “İnsanlar onları tahrik etmediği sürece birlikte yaşamanın güvenli olduğuna ikna oldum.”

Takii, öğrencilerle deriler ve kafatasları üzerinde eğitim yapıyor; yiyeceklerin dışarıda bırakılmaması ve mesafe korunması gerektiğini anlatıyor. Bir veli Mitsuko Sawanishi, “Ayılar hakkında yeterince bilmezsek korkutucu görünüyor,” dedi ve ekledi: “Dersin ardından, onlarla iyi bir mesafe koruyup birlikte yaşamanın önemli olduğunu düşünüyorum.”

Bundan sonra ne olacak?

Takii’nin bağlı olduğu Shinshu Asian Black Bear Research Association şu anda yalnızca bilimsel amaçla yakala‑bırak çalışmaları yapıyor; ayı köpeği programı durduruldu. Merkezden gelen geniş yetkili itlaf politikası sürerken, Nagano’nun birlikte yaşam deneyi sahada devam ediyor.

Ayıların sahada eksiksiz sayılması zor ve doğrudan kıyas sınırlı; bu yüzden programın etkisini ölçmek için uzun dönemli izleme kritik. Yine de son yılın verileri, öldürmeden yönetme araçlarının yerel düzeyde karşılaşmaları sınırlayabildiğine işaret ediyor.