Psilosibin kemoterapiye bağlı sinir hasarını önleyebilir.
Science’ta yayımlanan bulgular, psilosibinin kemoterapinin sık görülen sinir hasarını farelerde ve insan nöronlarında önleyebildiğini gösterdi. Araştırmacılar Kasım’da 80 kişilik klinik denemeye başlıyor.
Texas Üniversitesi MD Anderson Cancer Center’dan (Houston) araştırmacılar, psilosibinin kemoterapi sırasında gelişen periferik sinir hasarını (CIPN) önleyebileceğine dair bulgular yayımladı. Sonuçlar, farelerde ve insan nöronlarında elde edildi ve Science dergisinde paylaşıldı.
CIPN; ellerde ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma ya da yanıcı ağrıya yol açıyor ve etkisi tedavi bittikten sonra da yıllarca sürebiliyor. Bu tablo birçok hastanın kemoterapi dozunu düşürmesine ya da kürlerini yarıda bırakmasına neden oluyor.
Bugün hekimler genellikle antidepresan etken maddesi duloksetini ağrı için yazıyor; ancak bu ilaç orta düzeyde rahatlama sağlayabiliyor ve CIPN’i başlamadan durduran bir tedavi bugüne kadar gösterilmemişti.
Psilosibin sinir uçlarının “enerji hattını” ayakta tutuyor
Deneyler, kemoterapinin sinir hücrelerine girdiğinde mikrotübül çevresindeki taşıma düzenini bozduğunu doğruladı. Normalde bu “ray” yapıları, nöron gövdesinden cilde uzanan sinir uçlarına mitokondriyi taşır. Enerji akışı kesilince uçlar aşınıyor ve geri çekiliyor; hissedilen karıncalanma ve ağrı bu yüzden ortaya çıkıyor.
Araştırma ekibi, sihirli mantarlarda bulunan psilosibinin (vücutta etkin forma, psilosine dönüşür) 5HT2A adlı reseptörü etkinleştirerek kemoterapinin bu taşıma düzenini bozmasını engelleyen sinyaller başlattığını gösterdi. Enerji tedariki korunduğunda, sinir uçları hasara daha dayanıklı kaldı.
Fare deneyinde tasarım ve sonuçlar
Bilim insanları, karın bölgesinde tümör taşıyan fareleri üç kola ayırdı. Bir grup, insanlarda 25 miligram doza denk gelen iki psilosibin enjeksiyonu aldı; enjeksiyonlar karından ve birer hafta arayla yapıldı.
Diğer gruba iki kez salin (tuzlu su) enjekte edildi. Ardından tüm gruplara, CIPN’e sıkça yol açan bir kemoterapi olan sisplatin bir hafta boyunca her gün uygulandı.
Hemen sonrasında farelere, acı algısını ölçen standart bir test yapıldı: İnce plastik bir filamentle patiye dokunulup tepki eşiği kaydedildi. Sisplatinden önce psilosibin verilen farelerin tepkileri, ne sisplatin ne psilosibin almayan üçüncü bir kanserli gruba benzer seyretti.
Psilosibin almadan sisplatin verilenler ise dokunuşa belirgin biçimde daha hassas davrandı.
Ekip, mekanizmayı anlamak için sinir dokusunu da inceledi. Bulgular, psilosinin 5HT2A üzerinden başlattığı sinyal hattının, mitokondri taşınmasındaki kemoterapi kaynaklı aksaklığı önlediğini gösterdi.
Araştırmacılar aynı yaklaşımı insan kaynaklı nöronlarda da denedi; psilosibinle ön işlem yapılan hücreler, sisplatin verildiğinde işlevlerini korumaya daha yatkın göründü.
“Bu bulgular klinik denemelerde tekrarlanabilirse, sonuçlar çok büyük olabilir,” dedi Reading Üniversitesi’nden ve çalışmaya katılmayan Maria Maiaru. “Hastalar, kanser başarıyla tedavi edildikten sonra bile kalabilen uzun süreli duyu sorunlarından ve kronik ağrıdan kaçınabilir.”
“Eğer sinir hasarı önlenebilirse daha az hasta kemoterapi dozunu azaltmak ya da tedaviyi yarıda kesmek zorunda kalır; bu da kanser sonuçlarını iyileştirebilir,” diye ekledi Maiaru.
Güvenlik uyarısı: Evde denemeyin
Araştırma ekibi, psilosibinin hekim gözetimi olmadan kullanılmaması gerektiğini vurguladı. MD Anderson’dan Moran Amit, “Lütfen kemoterapiyle ilişkili ağrı için evde psilosibin almayın,” dedi ve uyardı: “Kemoterapi alan hastalarda güvenli veya etkili olduğu gösterilmedi. Kanser ilaçlarıyla tehlikeli biçimde etkileşime girebilir.”
Ne kanıtlıyor, ne kanıtlamıyor
Kanıtlıyor: Psilosibin, farelerde ve insan nöronlarında sisplatinin bozduğu mitokondri taşınmasını koruyarak sinir uçlarını hasardan sakınabilir.
Kanıtlıyor: Psilosibin ön tedavisi alan farelerde ağrı duyarlılığı, sisplatin verilen ama psilosibin almayanlara kıyasla düşüktür.
Kanıtlamıyor: Psilosibinin hastalarda CIPN’i güvenle önlediğini ya da ağrıyı giderdiğini henüz göstermiyor; insanlarda etkinlik ve güvenlik verisi yok.
Kanıtlamıyor: En uygun doz, zamanlama ve hangi kanser ilaçlarıyla birlikte güvenle verilebileceği henüz belli değil.
Yöntem künye
Model: Karın bölgesinde tümörlü fareler; ek doğrulama insan kaynaklı nöronlar.
Müdahale: İki psilosibin dozu; her doz insanlarda 25 mg’a denk; enjeksiyonlar birer hafta arayla.
Kemoterapi: Sisplatin; günlük uygulama, 1 hafta.
Ölçüm: İnce filamentle ağrı-duyarlılık testi; sinir dokusunda 5HT2A ve mitokondri taşınması analizi.
Karşılaştırma: Psilosibin + sisplatin; yalnız sisplatin; hiçbirini almayan kanserli grup.
Yayın: Science; DOI: 10.1126/science.aec6116.
Sırada ne var?
Araştırmacılar, Kasım’da rastgele kontrollü bir denemeye başlıyor. Meme, kolorektal ile baş ve boyun kanserli yaklaşık 80 kişide, kemoterapiden önce iki psilosibin dozu denenecek. İnsanlarda etkinlik ve güvenlik hakkındaki ilk sonuçların yaklaşık beş yıl sonra çıkması bekleniyor.
Psilosibin daha önce kanser hastalarında depresyon ve kaygı belirtilerini hafifletmesiyle gündeme gelmişti. Bir diğer seçenek olan esrar (kanabis), Birleşik Krallık’ta kanserle ilişkili kronik ağrı için onaylı.
ABD’de Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) de, kanabisteki bileşiklere benzer kimyasallardan oluşan iki ilacı kemoterapiye bağlı bulantı ve kusmayı hafifletmek için onayladı.
Buna karşın CIPN’i baştan önleyen bir yaklaşım ilk kez laboratuvarda bu kadar açık biçimde işaret ediliyor.
Bu haber işinize yaradı mı?
