Araştırma: Ağır COVID-19 uykudaki virüsleri uyandırıyor.
Nature’da yayımlanan geniş bir izlem, ağır COVID-19’un vücutta yıllardır sessiz kalan virüsleri yeniden etkinleştirdiğini ve uzun COVID’de kalıcı fiziksel kısıtlılıkla ilişkili olabileceğini gösterdi.
Nature dergisinde 5 Ağustos’ta yayımlanan kapsamlı bir çalışma, ağır seyreden COVID-19’un vücutta sessizce bekleyen virüsleri “uyandırabildiğini” ortaya koydu. Ekip, özellikle Epstein-Barr virüsü (çoğunlukla “mono” denilen enfeksiyona yol açar), sitomegalovirüs, herpes simplex virüsü (uçuk virüsü) ve çoğu insanda bulunan ama insan hastalığıyla net biçimde ilişkilendirilmemiş bir grup olan anellovirüslerin yeniden etkinleştiğini saptadı. Araştırmada, anellovirüslerin uzun COVID’te kalıcı fiziksel kısıtlılıkla bağlantılı olması dikkat çekti.
“Kendi alanında en büyük ve en özenli çalışmalardan biri.” — Anna Cliffe, Mikrobiyoloji, İmmünoloji ve Kanser Biyolojisi Doçenti, University of Virginia
Kimler incelendi, nasıl ölçüldü?
Ekip, COVID-19 nedeniyle hastaneye yatırılan 1.154 yetişkini bir yıl boyunca izledi. İlk ay içinde altı zaman noktasında, ardından 3, 6, 9 ve 12’nci aylarda kan ve burun sürüntüsü örnekleri toplandı. Mekanik ventilasyon alan hastalardan ayrıca akciğer sıvısı alındı.
Testler, bu “uykudaki” virüslerin yeniden etkinleştiğine işaret eden bir belirteç olan viral RNA’yı (virüsün genetik materyali) aradı. Bulgular, akut enfeksiyon sırasında çok sayıda gizli virüsün uyandığını gösterdi.
Hangi virüsler uyandı, ne zaman?
Her virüs, yeniden etkinleşmede farklı bir zamanlama izledi. Epstein-Barr virüsü ve anellovirüsler erken dönemde belirirken, sitomegalovirüs ve herpes simplex virüsü daha geç evrede ortaya çıktı. Her bir virüs, bağışıklık ve metabolizma üzerinde kendine özgü değişikliklerle ve hastalarda görülen klinik sorunlarla bağlantı gösterdi. Bu yaygın yeniden aktivasyon, bağışıklık sistemi zayıf olmayan kişilerde de görüldü.
“Uyanınca, COVID-19’u ağırlaştıran iltihabi tabloya katkı yapabilirler.” — Anna Cliffe, University of Virginia
Uzun COVID bağlantısı: Anellovirüsler öne çıkıyor
Akut dönemi atlatan hastalardan bir bölümü, uzun COVID ile uyumlu, günlük yaşamı belirgin biçimde zorlaştıran belirtiler yaşadı. Bu kişilerde anellovirüslerin etkinliğinin sürdüğü daha olasıydı. Uzun COVID’in belirtileri arasında şunlar bulunuyor:
Çarpıntı veya düzensiz kalp atımı
Uyku sorunları
“Beyin sisi” (odaklanma ve zihinsel netlikte azalma)
Süreğen yorgunluk
Efor sonrası belirgin kötüleşme (fiziksel ya da zihinsel çaba sonrasında semptomların artması)
“Eğer Anelloviridae ve uzun COVID bulgularımız doğrulanırsa, bu virüsleri daha iyi anlamak ve onlara karşı antiviral geliştirmek için ciddi bir aciliyet doğar.” — Dr. Esther Melamed, Nöroimmünolog, University of Texas at Austin
Araştırma ekibi, ana bulgularını bağımsız bir hasta grubunda, bir biyobankadaki kan örnekleriyle de yineledi. Bu tekrar, ilişkiyi güçlendiren bir adım olarak öne çıktı.
Neden yeniden etkinleşme oluyor olabilir?
Melamed’e göre şiddetli enfeksiyon gibi büyük stresler, bağışıklık sisteminin dikkatini dağıtarak yıllar önce bedene yerleşmiş virüslerin gizlendikleri hücrelerden çıkmasına fırsat verebilir.
“Nöbette duran bekçi kapıdan uzaklaşınca, bu virüsler uyanıp istediklerini yapma fırsatı buluyor.” — Dr. Esther Melamed, University of Texas at Austin
Diğer bir olası mekanizma ise iltihap sinyalleri. HSV-1 için yapılan deneysel çalışmalarda, hastalık sırasında artan bazı bağışıklık sinyallerinin (örneğin IL-1 ve hayvan modellerinde benzeri bir etki gösteren IL-6) nöronlarda virüsü doğrudan uyarabildiği gösterildi. Bu biyolojik yolaklar, neden ağır bir COVID-19 atağının “gizli virüsleri” tetikleyebileceğine dair makul açıklamalar sunuyor.
Sınırlar ve sonraki adımlar
Uzmanlar, RNA saptamanın virüs genlerinin “açıldığını” gösterdiğini, ancak mutlak kanıt sayılabilmesi için vücutta yeni, bulaştırıcı parçacıkların da gösterilmesi gerektiğini vurguluyor. Ekip, bu sınırlamayı hafifletmek için ek kanıtlar da sundu: Örneğin Epstein-Barr virüsünün hem RNA’sını hem de ona karşı gelişen antikorları buldu; ayrıca virüsün saklandığı bilinen belirli bağışıklık hücrelerinin arttığını saptadı.
Çalışma, virüs yeniden aktivasyonu ile kötü klinik sonuçlar arasındaki ilişkinin “nedensellik” değil, korelasyon olduğunu belirtiyor. Bu nedenle bir sonraki adım, bu virüslere yönelik antiviral ilaçların ağır COVID-19 ve uzun COVID hastalarında sonuçları iyileştirip iyileştirmediğini test eden müdahale denemeleri olacak.
“Bir sonraki adım, yeniden etkinleşen bu virüslere yönelik antiviral ilaçların sonuçları iyileştirip iyileştirmediğini test eden ileriye dönük denemeler yapmak.” — Dr. Esther Melamed, University of Texas at Austin
Bu haber işinize yaradı mı?
İlgili haberler Tümünü gör
