Yeniden Kullanılabilir Uzay Teknolojisinin Doğuşu: Enterprise'in Hikayesi.
NASA, 17 Eylül 1976'da Kaliforniya'daki Rockwell tesisinde ilk uzay şatlı Enterprise'i tanıttı. Star Trek hayranlarının 100 bin mektubu üzerine isim değiştirilen şatl asla uzaya gitmedi, ama test uçuşlarında çıkardığı veriler 30 yıllık şatl programının temellerini attı.
NASA, İlk Uzay Şatlı Enterprise'i 50 Yıl Önce Tanıttı
17 Eylül 1976'da NASA, Kaliforniya'daki Palmdale'deki Rockwell International üretim tesisinde ilk uzay şatlını tanıtarak "hiç kimsenin gitmediği yere cesaretle gitme" kararlılığını kanıtladı. Törende Star Trek yaratıcısı Gene Roddenberry ile birlikte dizinin oyuncu kadrosundan Nichelle Nichols, George Takei, Walter Koenig, Leonard Nimoy ve DeForest Kelley de yer alıyordu.
Törenden haftalar önce, Star Trek hayranlarından yaklaşık 100 bin kişi Beyaz Saray'a mektup yazıp, şatlın adının dizinin ikonik gemisi USS Enterprise'e referans olarak "Enterprise" olmasını istemişlerdi. Başkan Gerald Ford'un onayıyla talep kabul edildi. Şatl orijinalde "Constitution" (Anayasa) adını taşıyacaktı.
Enterprise'in teknik adı Orbital Vehicle-101 (OV-101) idi. İlk uzay şatlı olmasına rağmen asla uzaya gitmedi. NASA, aracı test uçuşları ve tanısal kontroller için kullandı; bu çalışmalar takip edecek beş uzay şatlının — Columbia, Challenger, Discovery, Atlantis ve Endeavour — geliştirilmesini mümkün kıldı.
Bugün Enterprise, New York'taki Intrepid Deniz, Hava ve Uzay Müzesi'nde sergileniyor.
Orijinal Plan Değişti
Başlangıçta Enterprise, testler sonrası yeniden donatılıp orbital uçuşa uygun hale getirilecekti. Ancak yeniden tasarımlar, iş için farklı bir test çerçevesinin daha mantıklı olacağını gösterdi; bu çerçeve daha sonra Space Shuttle Challenger (OV-102) olarak uçuşan araç oldu.
Test Süreci ve Kritik Bulgu
Enterprise, en erken test görevlerinde bir Boeing 747 Şuttle Carrier Aircraft (SCA) taşıyıcı uçağına monte edildi. İlk bağımsız planma uçuşu 12 Ağustos 1977'de gerçekleşti. Ardından dört tane daha 747'siz planma uçuşu tamamlandı, sonuncusu 26 Ekim 1977'de.
NASA mühendisleri ve pilotları bu uçuşlarda aerodinamik performans, kontrol sistemleri ve güvenlik prosedürleri etrafında kritik veriler topladı.
Son uçuş, bu testlerin ne kadar gerekliliğini dramatik şekilde ortaya koydu: Pilot-Induced Oscillation (PIO), yani Pilot Kaynaklı Salınım adı verilen bir kontrol sistemi sorunu tespit edildi.
Bu sorun, pilotun düzeltme girdilerinin sistem gecikmesiyle çakışması sonucu uçuş sapmalarının aşırı düzeltilmesine yol açıyordu.
PIO sorunu, 1981'de 12 Nisan'da ilk orbital uçuşunu yapan Columbia (OV-102) başlayarak sonraki tüm operasyonel şatlarda yazılım ve donanım değişiklikleriyle giderildi.
30 Yıllık Programın Başarıları
Uzay şatlı programı 2011'in Temmuz ayına kadar, Atlantis'in STS-135 göreviyle sona erdi. Artan maliyet ve güvenlik kaygıları — 1986 Challenger (STS-51-L) ve 2003 Columbia (STS-107) felaketlerinde toplam 14 astronot hayatını kaybetti — programın kapanmasına yol açtı. Ancak bu uzay araçları hizmet veren üç on yıl boyunca çok şey başardı: 135 görevde 355 farklı astronot uzaya taşındı (bazıları birden fazla kez), Hubble Uzay Teleskopu 1990'da yörüngeye yerleştirildi ve 1993-2009 arası beş servis göreviyle onarıldı, Galileo (Jüpiter) ve Magellan (Venüs) sondeleri şatlardan fırlatıldı, Uluslararası Uzay İstasyonunun büyük kısmı şatl taşıma kapasitesi sayesinde montajlandı.
Enterprise, yeniden kullanılabilir uzay ulaşım teknolojisinin ilk anlamlı başarısını işaretledi; çıkarılan aerodinamik ve operasyonel dersler bugün hala uygulanıyor. Bu durum aynı zamanda, sanki buna kanıt gerekmiş gibi, popüler kültürün bilim politikasını nasıl şekillendirebileceğinin bir göstergesi de oldu.
Bu haber işinize yaradı mı?
