Yapay Zekâ ve Robotlar Okyanus Tabanına İniyor.

Dünyanın yüzde 70'inden fazlasını kaplayan okyanusların büyük bir kısmı hâlâ keşfedilmeyi bekliyor. İklim değişikliği nedeniyle yükselen su sıcaklıkları, bu bilinmezliği riskli bir hale getiriyor. Otonom su altı drone'ları, bu veri boşluğunu kapatmak için devreye giriyor.

Mevcut filo genişledikçe, 2028 yılına kadar dünya okyanus hacminin yüzde 98'inden fazlasının izlenmesi hedefleniyor.

Derin denizlerdeki veri boşluğu

Günümüzde okyanus verilerinin çoğu, 1999 yılında başlatılan uluslararası bir iş birliği olan Argo Programı tarafından toplanıyor. Dünya genelinde 4.000 veri toplama şamandırası (float) aktif olarak çalışıyor. Ancak mevcut robotların çoğu 2.000 ile 4.000 metre derinlikler arasında hareket ediyor.

Okyanus ısınmasının yüzde 10'u bu derinliklerin altında gerçekleşiyor. Bu durum, bilim insanlarının en derin bölgelerdeki değişimleri görmesini engelleyen büyük bir veri açığı yaratıyor. Bu açığı kapatmak için daha dayanıklı ve daha derine inebilen sistemlere ihtiyaç duyuluyor.

Fransa'nın Deep-6000 hamlesi

Fransa devlet okyanus ajansı Ifremer, bu yıl derin deniz araştırmalarında yeni bir adım attı. Ajans, Deep-6000 adlı iki prototipin 11 Ocak ile 2 Şubat tarihleri arasında beş farklı dalış gerçekleştirdiğini duyurdu.

Bu robotlar, 6.000 metre derinliğe inerek abyssal bölge (okyanus tabanının derin düzlükleri) hakkında kritik veriler topladı.

Bu başarıyla Fransa; Çin ve ABD'nin ardından, 6.000 metre derinliğe ulaşabilen robotlar geliştiren üçüncü ülke konumuna geldi. Mevcut durumda ABD 100'den fazla, Çin ise 30'dan fazla derin deniz robotu işletiyor.

Basınçla mücadele eden tasarım

Okyanusun yüzde 90'ından fazlası, 200 metre ve daha derin bölgelerden oluşuyor. Ancak toplam okyanus hacminin sadece yüzde 5'i keşfedilebildi. Bunun temel nedeni, derinlik arttıkça artan muazzam basınç.

Her 10 metrede basınç bir atmosfer artıyor. 6.000 metre derinlikte basınç, deniz seviyesindekinin yaklaşık 600 katına çıkıyor. Ifremer'den profiler teknoloji geliştirme sorumlusu Xavier André, sürecin zorluklarını şöyle anlattı:

"Asıl zorluk, derin deniz basınçlarına dayanabilen, yedi yıl boyunca çalışabilecek enerjiye sahip ve maliyetlerin kontrol altında tutulduğu bir sistem tasarlamaktı." — Xavier André, Ifremer Profiler Teknoloji Geliştirme Sorumlusu

Bu basınçla başa çıkmak için Ifremer, saf titanyum yerine kompozit malzemeler kullandı. 88 pound (yaklaşık 40 kg) ağırlığındaki Deep-6000 prototipleri, standart Argo robotlarının yaklaşık iki katı ağırlığında üretildi. Bu ağırlık artışı, gövdenin yoğun basınca karşı daha dirençli olmasını sağlıyor.

Robotlar nasıl çalışıyor?

Sistemler on günlük döngülerle görev yapıyor. Önce bir gemiden denize bırakılan robot, dokuz gün boyunca belirli bir derinlikte sürükleniyor. Ardından yaklaşık üç saat boyunca daha derin bir noktaya inerek profil verileri topluyor.

Robot yüzeye çıktığında topladığı tüm verileri bir uyduya gönderiyor. Bu işlem, bataryası bitene kadar devam ediyor. Bir robot, üç ile beş yıl arasında toplam 150 döngüyü tamamlayabiliyor.

İklim modelleri nasıl iyileşecek?

Robotlar; suyun tuzluluğunu, sıcaklığını, oksijen seviyesini ve basıncını ölçüyor. Bu veriler, hava ve iklim merkezlerindeki bilim insanlarının okyanus davranışlarını anlamasına yardımcı oluyor. Argo verileri şu alanlarda kullanılıyor:

• Muson yağmurları gibi büyük iklim olaylarının tahmini

• Okyanus ısınması ve deniz seviyesi yükselmesi

• Derin okyanus sirkülasyonu (su akıntıları)

Dünya genelindeki 4.000 robot, yılda 100.000'den fazla sıcaklık ve tuzluluk profili oluşturuyor. Tüm bu veriler çevrimiçi olarak ücretsiz paylaşılıyor. Ifremer fiziksel okyanus bilimcisi Virginie Thierry, yeni sistemlerin etkisini şu sözlerle açıkladı:

"Derin okyanus sirkülasyonu hakkında bilgi edinebileceğiz. Bu durum, ısı ve karbon gibi iklim sinyallerinin derin okyanusta depolanmasına katkı sağlıyor ve okyanus tahmin modellerini geliştiriyor. Argo, 60'tan fazla ülkenin katkıda bulunduğu gerçekten dikkat çekici bir uluslararası iş birliği örneğidir." — Virginie Thierry, Ifremer Fiziksel Okyanus Bilimcisi

Ifremer'in 2028 yılına kadar 30 yeni derin deniz şamandırasını filoya katma planı sürüyor. Bu genişleme tamamlandığında, bilim insanları okyanus tabanındaki ısınma ve karbon döngüsünü tarihte ilk kez bu kadar geniş bir ölçekte takip edebilecek.