Güneş nasıl 'uyur'? Bilim insanları 2028'i bekliyor.
NASA verilerine dayanan yeni bir çalışma, Güneş'in 11 yıllık döngüsündeki keskin 'kapanış' anının, bir sonraki döngünün gücünü öngördüğünü ortaya koydu. 2028'de gerçekleşecek test, 26. döngünün 25'ten zayıf olup olmayacağını kanıtlayacak.
Amerikalı fizikçi Sandra Chapman, The Astrophysical Journal'de yayımlanan çalışmasında Güneş'in 11 yıllık aktivite döngüsündeki bir desen keşfetti. Chapman'a göre her güneş maksimumunun sonunda lekelerin sayısı ani bir düşüşle 'keskin bir kapanış noktasına' ulaşır.
Bu kapanış anındaki leke sayısı, bir sonraki döngünün ne kadar güçlü olacağıyla ilişkilidir.
Güneş hayatlarımızda o kadar sabit bir varlık ki, yıldızımızın hiç değişmeyeceğini hayal etmek zordur. Ancak Güneş oldukça değişken olabilir. Manyetik alanı türbülanslı olduğu dönemlerde birçok leke üretirken, sakin ve uyku dönemlerinde neredeyse hiç leke yoktur.
Bilim insanları, 1800'lerden beri bilinen 11 yıllık döngüye rağmen, güneş maksimumunun tam zamanını ve şiddetini kesin tahmin etmekte zorlanıyor. Güneş aktivitesinin modern teknolojik altyapı üzerinde önemli etkisi olabilir.
Güneş şu anda 2019'da başlayan 25. döngüdedir. Mayıs 2024'te zirveye ulaştı ve 2030 civarına kadar aktivitesi azalmaya devam edecek. Chapman'ın modeline göre 26. döngü, mevcut döngüden 'biraz daha zayıf' olacak.
2028'de gelecek sınav
Asıl test 2028'de gerçekleşecek. 24. döngüye dayanarak hesaplanan 'kapanış noktası' o yılın ortalarında bekleniyor. O an gözlemlenen leke sayısı Chapman'ın tahminini doğrulayacak ya da çürütecek. Model doğruysa 2030'ların ortalarına kadar 26. döngünün gücü netleşecek.
Güneş'in manyetik alanı uyuşuklaştığında radyo iletişimi, uydu navigasyonu ve elektrik şebekeleri daha az risk altındadır. Bu tahminler operatörlerin önlem almasını sağlar.
Neden önemli?
Güneş fırtınaları uydu sinyallerini bozabilir, GPS doğruluğunu düşürebilir ve yüksek voltajlı hatlarda akım sürtünmeleri yaratabilir. 1859'daki Carrington Olayı bugün tekerrür ederse trilyon dolarlar civarında hasara yol açabileceği hesaplanıyor. Döngü tahminlerinin iyileştirilmesi, altyapı operatörlerinin risk yönetimi için kritik bir araçtır.
Yöntem ve veri
Chapman, NASA'nın Güneş Dinamikleri Gözlemevi (SDO) verilerini ve 1800'lerden beri kayıt altına alınan leke sayımlarını kullandı. Çalışma, maksimumdan düşüşe geçişin 'pürüzsüz' olmadığını, keskin bir kesintiyle gerçekleştiğini gösteriyor. Bu kırılma noktası, bir sonraki döngü için 'erken uyarı' işlevi görüyor.
Ayrıca, bir maksimumun genel şiddeti ile bir sonraki maksimumun tahmini şiddeti arasında daha zayıf bir ilişki de tespit edildi.
NASA'nın Güneş Dinamikleri Gözlemevi (SDO) tarafından çekilen görüntüler, Aralık 2019'daki güneş minimumu (sol) ile Mayıs 2024'teki güneş maksimumu (sağ) arasındaki farkı gösteriyor. Görüntü kredisi: NASA/SDO.
Yayın bilgileri
Çalışma, S. C. Chapman imzasıyla 'A New Declining Phase Precursor and an Early Prediction of Cycle 26 Maximum' başlığıyla The Astrophysical Journal'de (2026) yayımlandı. DOI: 10.3847/1538-4357/ae6859
Yazarlar
Haber metnini Gaby Clark (MA in English, 2021'den beri kopya editörü, yüksek öğretim ve sağlık içeriği deneyimi) ve Robert Egan (Matematiksel biyoloji lisans, yaratıcı yazarlık yüksek lisans, bilim ve dil üzerine benzersiz bakış açısı) hazırladı.
Kaynak
Kaynak: 'To understand the solar cycle, notice how the sun sleeps' (2026, Eylül 20), 20 Eylül 2026 tarihinde https://phys.org/news/2026-09-solar-sun.html adresinden erişildi. Bu belge telif hakkına tabidir; özel çalışma veya araştırma amacıyla adil kullanım dışında yazılı izin olmadan kopyalanamaz.
Bu haber işinize yaradı mı?
