NASA, 18 fütüristik uzay fikrine NIAC fonu verdi.
NASA’nın NIAC programı, 18 yeni fikre dokuz aylık fizibilite desteği verecek. Öneriler arasında Ay’da lav tüplerinin haritalanması, ötegezegenlerde yüzey ayrımı ve Satürn halkalarına 10 bin ‘femtosat’ yer alıyor.
NASA, geleceğin uzay görevlerine kapı aralayabilecek 18 teknoloji fikrine erken aşama destek veriyor. NASA Innovative Advanced Concepts (NIAC) programı bu yılın Phase I (Birinci Aşama) ödülleri için 18 projeyi seçti. Adaylar, toplam 3,2 milyon dolarlık geliştirme bütçesini paylaşacak; her ekip önerisini dokuz ay içinde sınamak üzere 175 bin dolara kadar fon kullanacak.
Seçkide, Venüs’ün sert koşullarına dayanıklı uzay araçları, radyoizotopla ısıtılan Ay giysileri ve Güneş’ten gelen radyasyonu azaltmak için uzay tozu kullanma gibi iddialı fikirler var. NIAC projeleri doğrudan bir NASA görevi değil; ajansın gelecekte kullanabileceği atılımları tarayan erken denemeler. Kazananlar 29 Temmuz’da duyuruldu.
“Bunu başarmak yalnızca küçük artışlarla olmaz; büyük sıçramalara ihtiyacımız var. Bu ödüller, dünyanın, NASA’nın desteklemesine ihtiyaç duyduğu türden yenilikler.” — Greg Stover, NASA Araştırma ve Teknoloji Misyon Direktörlüğü Gelişmiş Araştırma ve Teknoloji birimi direktörü
NIAC nedir, neyi amaçlıyor?
NIAC, ‘yarının görevi’ olabilecek teknolojileri laboratuvar eşiğinde dener. Amaç, riskli görünen fakat olgunlaştığında çarpan etkisi yaratabilecek kavramları erken doğrulamak. Bu yılki dosyalar, Artemis programı kapsamında Ay’da kalıcı üs kurma hedefi gibi büyük projelere dolaylı katkı sunabilecek nitelikte.
Her ödül sahibine ayrılan dokuz aylık çalışma, “Fikir gerçekçi mi, nereden olgunlaştırmaya başlamalıyız?” sorusunu netleştirmeye odaklanacak. Süreç sonunda kimi kavramlar bir üst aşamaya taşınabilir, kimileri ise rafa kalkabilir; kazanım, belirsizliği ucuz ve hızlı azaltmak.
Ay’ın yeraltı labirentlerinde: LUX
Ay’daki lav tüpleri, Güneş ve kozmik radyasyondan doğal koruma sağladığı için uzun süreli yaşam alanı adayı. Texas merkezli Stone Aerospace ekibinden Gilly Elor’un önerisi Lunar Underground eXplorer (LUX), bu tüpleri ‘uçan’ robotlarla haritalamayı hedefliyor. Klasik tekerlekli araçların erişemeyeceği bu mağaralarda, havada asılı kalabilen keşif dronları çalışacak.
Her drone, yüzeydeki bir iniş aracına ya da gezgine ekstra hafif bir fiber optik kabloyla bağlanacak. Yüzey aracı kabloya lazer ışık göndererek hem güç sağlayacak hem de haberleşmeyi kuracak. Bu sayede, Ay’ın Mare Tranquillitatis bölgesinin altındaki kilometrelerce uzanabilecek tüneller, güneş ışığından tamamen yalıtılmış derinliklerde haritalanabilecek.
Ötegezegenlerde kıta ayırma hedefi
Ötegezegenlerin boyutu ve genel bileşimi bugün ölçülebiliyor; fakat yüzeylerindeki karanlık-açık alanları seçmek, yani ‘kıta benzeri’ yapıları ayırt etmek bambaşka bir zorluk. New York’tan Paul Stankus’un teklifi, yıldız ışığını bilinçli olarak ‘iptal eden’ bir girişimölçer türü olan nulling interferometreyi geliştirmeyi amaçlıyor.
Interferometre, birden çok teleskoptan gelen ışığı birleştirip daha yüksek çözünürlük elde eden düzenektir. Öneri, “dinamik hiyerarşik iptal” tekniğiyle, aralarında yaklaşık 100 kilometre (60 mil) mesafe olan iki ‘nuller’ uzay teleskobunun verisini birleştirerek yıldızın parlaklığını bastırmayı hedefliyor. Hedeflenen çözünürlük, yıldızdan 10 milyar kat sönük gezegen yüzeyindeki parlaklık farklarını seçebilecek kadar ileri.
Satürn’ün halkalarında 10 bin ‘femtosat’ sürüsü
Northwestern University’den Michael Rubenstein’in ekibi, Satürn’ün halkalarını yerinde ölçmek için dağıtık bir filo öneriyor. Fikir, her biri 100 gramdan hafif küçük uydu sondalardan oluşan 10 bin ‘femtosat’ı gaz devinin halkalarına göndermek. Klasik tek bir amiral gemisi görevinin (örneğin Cassini) yoğun parçacık ortamında tek seferde başarısız olma riski yüksek. Dağıtık filo ise çok sayıda kaybı göze alarak istatistiksel olarak güvenilir bir harita çıkarabilir.
Öneri, ölçümlerin ‘yerinde’ (in situ) yapılmasını sağlarken, her bir sondanın basit ve ucuz olmasıyla toplam riski yönetilebilir kılıyor. Bir kısmı çarpışmalarda kaybedilse dahi kalanlar, halka parçacıklarının dağılımı ve dinamikleri hakkında benzersiz veri sağlayabilir.
Diğer başlıklar ve büyük resim
Venüs koşullarına dayanıklı uzay araçları: Yüksek sıcaklık ve basınca karşı uzun süre çalışabilecek sistemler.
Ay yüzeyinde radyoizotopla ısıtılan giysiler: Geceleyin aşırı soğuğa karşı astronot güvenliği.
Güneş radyasyonunu azaltmak için uzay tozu: Güneş ışığının bir kısmını kesmeyi amaçlayan deneysel gölgeleme fikri.
Bu fikirler, Ay’da kalıcı bir varlık için enerji, barınma ve güvenlik sorunlarına farklı yönlerden yaklaşıyor. NIAC, bu çeşitliliği özellikle teşvik ediyor; çünkü çözümler çoğu zaman tek bir teknolojiden değil, uyumlu parçaların birleşiminden doğuyor.
“Her yenilik, her teknolojik sıçrama, bir fikir tohumuyla başlar. NIAC, bu tohumları filizlendirip geleceğin görevlerine ve ülkenin havacılık-uzay ekonomisine katkı sağlayıp sağlayamayacağını görmemizi sağlıyor.” — Phillip Williams, NIAC geçici program yöneticisi
Bu haber işinize yaradı mı?
